Congres Prikkelverwerking in ontwikkeling  (C2613)

Prikkelverwerking vormt een belangrijk fundament voor het waarnemen en begrijpen van en reageren op de wereld. Nog vóór taal, cognitie of gedrag speelt de manier waarop sensorische informatie wordt verwerkt een cruciale rol in regulatie, aandacht, emotionele veiligheid en leervermogen. In deze plenaire opening benadert Gz-/neuropsycholoog André Rietman prikkelverwerking als fundamenteel ontwikkelingsmechanisme. Aan de hand van het kwadrantenmodel bespreekt hij de basisprincipes van sensorische informatieverwerking, hoe deze zich vormt in interactie met het lichaam en de omgeving, en wat er gebeurt wanneer dit proces onder druk komt te staan. De lezing biedt een kader om gedrag anders te leren begrijpen: niet als ‘lastig’ of ‘afwijkend’, maar als een betekenisvolle reactie op prikkels.

Binnen de GGZ weet men vaak niet goed raad met 'de prikkelverwerking'. Er wordt daardoor regelmatig vaag en breed doorverwezen 'naar iets met sensorische integratie' en ook als er wel al diagnostiek is gedaan vinden we het lastig (de impact) te integreren in onze behandelplannen. Terwijl goedlopende prikkelverwerking een voorwaarde is voor het goed functioneren en het goed verder kunnen ontwikkelen van ons brein. Problemen in onze basis waaieren via onder andere disregulatie en disconnectie uit met als gevolg een heel scala aan klachtgebieden. Tijdens deze lezing gaat drs. Laura Tan teamNEXT in op hoe gezonde hersenontwikkeling verloopt, hoe prikkelverwerking samenhangt met regulatie, hechting en relaties en hoe het eruit kan zien als hier verstoringen in zijn. Door samen te bekijken hoe het proces van prikkelverwerking naar klacht gaat, kunnen we het ook weer gaan omkeren: van klachten, naar oorzaken van verstoring en handvatten voor behandeling.

Eetproblemen komen voor bij kinderen van alle leeftijden. In deze lezing bespreekt Dr. Erin Ross (USA) hoe je eetproblemen vroeg kunt herkennen, welke signalen wijzen op sensorische prikkelverwerkingsproblemen, en wanneer het nodig is om door te verwijzen naar gespecialiseerde voedingsprogramma’s. De lezing legt de nadruk op de relatie tussen sensorische verwerking en eetgedrag, en laat zien hoe een multidisciplinaire aanpak het meest effectief is bij begeleiding en behandeling. Professionals uit zorg, onderwijs en paramedische disciplines krijgen concrete handvatten om eetproblemen in hun eigen praktijk te signaleren, te begrijpen en effectief aan te pakken.

Wist je dat bijna 30% van de kinderen slaapproblemen heeft? Bij kinderen met psychische problemen of die opgroeien in een stressvolle omgeving ligt dat percentage nog veel hoger. Slaapproblemen zijn vaak niet alleen het gevolg van psychopathologie, maar kunnen ook een belangrijke oorzaak zijn van gedrags- en leerproblemen. In deze lezing neemt Gz-psycholoog en somnoloog drs. Arina de Vries je mee in de wereld van slaap en laat ze zien hoe sensorische informatieverwerking een cruciale rol speelt bij het inslapen, doorslapen en reguleren van stress. Je leert hoe over- of onder prikkeling het slaappatroon beïnvloedt en welke signalen je als professional kunt herkennen. Daarnaast biedt deze lezing praktische handvatten om kinderen te ondersteunen bij slaapproblemen, met aandacht voor hun individuele prikkelverwerkingsprofiel. Zo kun je niet alleen slaapproblemen herkennen, maar ook beter begrijpen hoe ze samenhangen met gedrag, aandacht en ontwikkeling.

Hoe sensorisch waardevol is je klaslokaal, groeps- of therapieruimte? Sluit het prikkelaanbod aan bij jou en bij de kinderen/ patiënten/ cliënten die er gebruik van maken? In deze verdiepingssessie laat fysiotherapeut en prikkelcoach Robert de Hoog zien hoe de omgeving het handelen beïnvloedt en gedrag stuurt. Hoe prikkels kunnen afleiden of juist zorgen voor focus. En dat prikkels zorgen voor activatie, of juist een kalmerend effect hebben. Door praktische voorbeelden en interactieve oefeningen leer je hoe je deze kennis kunt toepassen om omgevingen sensorisch waardevoller te maken.

Gedrag bij kinderen met een hoog ontwikkelingspotentieel, zoals voortkomend uit intensiteit, kan in de omgevingscontext anders worden verklaard dan passend bij deze begaafdheid. Tijdens deze verdiepende sessie gaat Gz-psycholoog Fenne Frumau in op de prikkelverwerking bij deze kinderen vanuit het perspectief van wetenschap en asynchrone ontwikkeling. Met als doel anders te kijken naar moeilijk verstaanbaar gedrag.

Zelfverwondend gedrag roept vaak handelingsverlegenheid op. In deze sessie leer je dit gedrag bij jonge kinderen lezen als een betekenisvol signaal binnen de sensorische informatieverwerking. We staan stil bij hoe zelfverwonding in sommige gevallen kan ontstaan vanuit een eerste, vaak moeilijk herkenbare sensorische fase, waarin prikkelverwerking en lichaamssignalen uit balans raken. Tijdens deze verdiepingssessie biedt Inge Maters vanuit haar ervaring als fysiotherapeut in de gehandicaptenzorg en kinderrevalidatie een kennismaking met een complex onderwerp dat vraagt om verdere verdieping. De verdiepingssessie geeft je alvast een andere bril om naar gedrag te kijken en gerichter en vroegtijdig te handelen.

In deze verdiepende sessie kijkt Neuropsycholoog (MSc) en kinderfysiotherapeut Chantal O’Dwyer naar de rol van prikkelverwerking bij kinderen met autisme, zowel in uitdagingen als in kansen. Vaak ligt de nadruk op overprikkeling en de problemen die dit veroorzaakt, maar er is ook een andere kant. Sommige prikkels worden niet goed opgemerkt of krijgen niet de juiste aandacht, wat invloed heeft op leren en ontwikkelen. Daarnaast kunnen prikkels juist plezier en nieuwe mogelijkheden bieden, bijvoorbeeld in spel en creativiteit. We bespreken hoe prikkelverwerking werkt en hoe we een omgeving kunnen creëren die hierop aansluit. Door meer begrip en praktische handvatten helpen we kinderen met autisme optimaal te profiteren van hun sensorische ervaringen.

Werk jij als logopedist, kinderfysiotherapeut, ergotherapeut of gedragsdeskundige met de allerjongsten? In deze verdiepingssessie geeft Neuropsycholoog (MSc) en kinderfysiotherapeut Chantal O’Dwyer een sensorisch perspectief op de vroege ontwikkeling. Je ontdekt hoe je via de zintuigen kunt bijdragen aan hechting, regulatie, motorische ontwikkeling en communicatie bij jonge kinderen. Onderbouwd door wetenschappelijke kennis over deze levensfase, krijg je concrete inzichten en toepasbare handvaten voor jouw dagelijkse praktijk. Hoe kun jij met jouw expertise de ontwikkeling van de allerjongsten optimaal ondersteunen?

In deze verdiepingssessie laat orthopedagoog en onderzoeker Rita Gerkema-Nijhof je kennis maken met Zintuigenverhalen. Dat is een methodiek waarbij verhalen worden verteld met ondersteunde communicatie én met zintuiglijke ervaringen zoals voelen, ruiken, horen en bewegen. Door verschillende zintuigen bewust te betrekken wordt informatie beter beleefd en verwerkt. Dit vergroot de betrokkenheid bij het verhaal en de interactie. In de workshop ontdek je hoe zintuiglijke prikkels in een zintuigenverhaal kunnen bijdragen aan aandacht, contact en plezier. Je krijgt handvatten om Zintuigenverhalen doelgericht in te zetten in onderwijs, zorg en begeleiding.

Zien lijkt vanzelfsprekend. Toch is kijken meer dan wat de ogen registreren. Het vraagt om een complex samenspel in de hersenen waarin visuele prikkels worden geselecteerd, gefilterd en betekenis krijgen. Wanneer deze verwerking anders verloopt, kan dat grote gevolgen hebben voor hoe een kind de wereld ervaart en erop reageert. Kinderen met Cerebral Visual Impairment (CVI) verwerken visuele informatie niet zoals gebruikelijk, waardoor overprikkeling, vermoeidheid of terugtrekgedrag kan ontstaan. In deze verdiepingssessie legt neuropsycholoog Marinke Hokken uit hoe visuele prikkelverwerking werkt, welke signalen professionals kunnen herkennen en hoe dit samenhangt met de algemene prikkelverwerking van kinderen. Daarnaast bespreekt zij praktische handvatten om gedrag, leren en aandacht beter te begrijpen en kinderen te ondersteunen in een prikkelrijke omgeving.

Pijn wordt niet altijd herkend of op een voor de hand liggende manier geuit, zeker niet bij kinderen met een verstandelijke beperking. In deze verdiepingssessie duiken Leendert Sneep en Sasja Geurtse in de rol van het interoceptieve systeem en de bredere prikkelverwerking: hoe worden signalen uit het lichaam waargenomen, verwerkt en vertaald naar gedrag? Je leert pijngedrag beter herkennen, interpreteren en onderbouwen, en krijgt inzicht in wat bijdraagt om te reguleren in het sensorisch systeem via zelfregulatie of co regulatie, naast een adequate pijnbehandeling.