Congres Spel in Psychotherapie  (C2617)

Spel vormt al generaties lang een essentieel onderdeel van psychotherapeutisch werken met kinderen. Maar hoe heeft het denken over spel zich ontwikkeld? Welke inzichten uit het verleden zijn nog altijd relevant, en wat hebben recente ontwikkelingen toegevoegd aan ons begrip van spel als therapeutisch middel?

In deze openingslezing neemt Eveline Groothoff je mee in de geschiedenis van spel binnen de psychotherapie: van de eerste psychoanalytische inzichten van Freud en zijn tijdgenoten tot hedendaagse opvattingen en theorieën over spel, ontwikkeling en psychisch herstel.

Waarom lukt het sommige kinderen en volwassenen niet om in woorden uit te drukken wat zij hebben meegemaakt? En hoe kunnen non-verbale expressieve technieken zoals spel, tekenen en imaginatie, wel toegang bieden om tot verwerking en verandering te komen? In deze lezing vertaalt Roland Verdouw actuele inzichten uit de neurobiologie naar de praktijk van de psychotherapie. Aan bod komen de samenwerking tussen hogere en lagere hersenfuncties en de invloed van vroegkinderlijke stress en trauma’s in de gehechtheidsrelatie op de ontwikkeling van het brein. Tevens is er aandacht voor de rol van dissociatie. Hoe werkt dit? Roland maakt inzichtelijk waarom (samen)spel en imaginatie zo'n krachtige ingang vormen voor herstel, integratie en het ontstaan van een nieuw narratief.

Spel in de ouder-kind relatie is een krachtig middel voor diagnostiek en interventie. Spelen is de taal en het terrein van het (jonge) kind. Als volwassenen lijken we dat te zijn verleerd. Opnieuw leren spelen begint met opnieuw leren kijken en verwonderen. Als professional en als ouder. Het jonge kind hoef je niets te leren, die heeft alleen de veilige voorwaarden nodig om in spel te uiten wat er aan de hand is in hoofd en hart. In deze lezing neemt Yael Meijer je aan de hand van een casus mee in de verwondering en de kracht van ouder-kindspel.

Schematherapie helpt kinderen en jongeren inzicht te krijgen in hardnekkige patronen die ontstaan wanneer fundamentele emotionele behoeften onvoldoende worden vervuld. Deze patronen kunnen van invloed zijn op hoe zij zichzelf zien, relaties aangaan en omgaan met emoties en uitdagingen. In deze workshop laat Vanessa Koetsveld zien hoe spel, verbeelding en creatieve werkvormen kunnen worden ingezet om schema's en modi bij kinderen zichtbaar en bespreekbaar te maken. Door aan te sluiten bij de natuurlijke taal van het kind ontstaat ruimte om gevoelens, behoeften en innerlijke ervaringen te verkennen en nieuwe, helpende ervaringen op te doen.
 
Aan de hand van praktische voorbeelden maken deelnemers kennis met speelse interventies die schematherapeutische concepten tot leven brengen en kinderen ondersteunen in hun ontwikkeling en veerkracht. Een interactieve workshop waarin spel en schematherapie elkaar op een natuurlijke manier versterken.

Soms vertellen kinderen hun verhaal niet met woorden, maar met beelden. In het zandspel ontstaat een wereld waarin ervaringen, gevoelens, verlangens en innerlijke conflicten zichtbaar kunnen worden. Met behulp van miniaturen en een zandbak geven kinderen vorm aan wat hen bezighoudt, vaak op een manier die verrassende inzichten oplevert.
 
In deze workshop maakt Els van de Ploeg deelnemers vertrouwd met de mogelijkheden van zandspel binnen de psychotherapeutische praktijk. Aan de hand van voorbeelden uit de praktijk verkent zij hoe symboliek, verbeelding en spel samenkomen in het creëren van een ‘wereld in het zand’ en hoe deze spelbeelden kunnen bijdragen aan diagnostiek, betekenisgeving en therapeutische verandering.

Hoe help je kinderen om gevoelens, gedachten en intenties bij zichzelf en anderen beter te begrijpen? In deze workshop laat Nicole Muller zien hoe Mentaliseren Bevorderende (spel-)Therapie voor Kinderen (MBTK) is opgezet en hoe je dit in de tijd kan limiteren. Aan de hand van het MBTK-model en een praktijkcasus wordt verkend hoe spel een veilige, symbolische ingang kan bieden tot ervaringen die moeilijk onder woorden te brengen zijn, juist bij kinderen met traumatische ervaringen. De workshop biedt compacte theorie, praktijkvoorbeelden en direct toepasbare handvatten voor het werken met kinderen.

Spel wordt vaak geassocieerd met kinderen, maar ook voor volwassenen kan het een krachtige weg zijn naar nieuwe betekenissen, emotionele verwerking en verandering. Juist wanneer ervaringen, gevoelens of patronen moeilijk onder woorden te brengen zijn, kunnen spel, verbeelding en symboliek nieuwe mogelijkheden openen. In deze workshop laat Yvonne van den Brekel zien hoe speltherapeutische benadering en ervaringsgerichte werkvormen kunnen worden ingezet in de behandeling van volwassenen. Aan de hand van voorbeelden van spelvormen en spelbeelden en oefeningen verkent zij de betekenis van spelverhalen en hoe spel kan helpen om vastgelopen patronen zichtbaar te maken, emoties te onderzoeken en nieuwe perspectieven te ontwikkelen. Een inspirerende workshop die laat zien dat spelen niet iets is wat we achter ons laten, maar een vermogen dat ons ons hele leven kan ondersteunen bij groei, herstel en persoonlijke ontwikkeling.

Hoe kunnen familieverhalen, relaties en patronen zichtbaar worden gemaakt in spel? In deze demonstratie maakt u kennis met het spelgenogram: een creatieve en ervaringsgerichte methode waarin de invloed van generaties, belangrijke gebeurtenissen en onderlinge verbindingen op een speelse manier worden verkend. Tijdens de demo laat Moniek Coorn-Baaij zien hoe spel, symboliek en systemisch werken samenkomen in een krachtige vorm van exploratie en betekenisgeving. Zo wordt zichtbaar hoe het spelgenogram kan bijdragen aan inzicht, verbinding en het ontdekken van nieuwe perspectieven.