Congres: De psychologische impact van de (peri)menopauze  (C2610)

De (peri)menopauze is een fase waarin hormonale schommelingen grote invloed hebben op stemming, stressgevoeligheid en cognitief functioneren. Tijdens de opening legt dr. Anne-Mieke Omtzigt (integraal arts en gynaecoloog) uit wat er verandert en waarom klachten vaak grillig verlopen: wat is normaal in deze fase en wanneer is extra zorg nodig? De focus ligt op de samenhang tussen hormonen, brein en emotieregulatie, en wat dit betekent voor de psychologische praktijk. Deze lezing biedt een helder kader om overgang gerelateerde klachten te herkennen en te plaatsen, zonder het te veel te medicaliseren.

In de dagelijkse praktijk presenteren overgang gerelateerde klachten zich vaak als angst, depressie, burn-out of concentratieproblemen. Het is daarbij niet altijd óf hormonaal óf psychisch: vaak gaat het om een samenspel van hormonale schommelingen, stressbelasting en persoonlijke kwetsbaarheden. Tijdens deze lezing biedt drs. Mischa Anna Selis (psychiater voor het vrouwenbrein) concrete handvatten om signalen te herkennen die wijzen op (peri)menopauzale invloed, ze bespreekt valkuilen in de diagnostiek en geeft inzicht in het afwegen van behandelopties. Aan de hand van praktijkvoorbeelden en casuïstiek verkennen we kernvragen voor intake en anamnese, belangrijke alarmsignalen en momenten waarop overleg of verwijzing passend is. Zo helpt deze sessie je om het juiste onderscheid te maken, goed te duiden wat er meespeelt en passende interventies te kiezen. 

In deze lezing benadert klinisch psychologe en menopauze-expert Liesbet Sourbron (BE) de overgang als een ontwikkelingsfase. Ze licht toe hoe hormonale veranderingen cognitief, emotioneel en sociaal functioneren beïnvloeden en hoe sommige psychische verschijnselen daardoor vaak verkeerd worden begrepen. Tegelijkertijd laat ze zien dat deze periode ook kansen biedt voor groei en veerkracht, met concrete ontwikkelingstaken en praktische handvatten voor begeleiding vanuit een biopsychosociaal perspectief.

Slaapproblematiek is één van de meest voorkomende en ingrijpende klachten tijdens de (peri)menopauze en daarom staat slaap centraal tijdens de afsluitende lezing. Tijdens deze lezing vertelt GZ-psycholoog en Somnoloog drs. Arina de Vries waarom slaap in deze levensfase extra kwetsbaar is en hoe slaaptekort stemming, cognitief functioneren en emotieregulatie beïnvloedt. Tijdens de lezing komen zowel psychologische interventies als praktische adviezen aan bod voor het het verbeteren van slaapkwaliteit. Ook wordt inzichtelijk gemaakt wanneer en hoe je het beste de samenwerking met met de huisarts op kunt zoeken.

Tijdens deze verdiepingssessie neemt dr. Femke Verduin je mee in veelvoorkomende angst- en stemmingsklachten rondom de overgang. Femke biedt inzicht in hoe hormonale veranderingen en levensfasefactoren deze klachten beïnvloeden en welke diagnostische en therapeutische aandachtspunten belangrijk zijn voor jou als hulpverlener.

In deze verdiepingssessie belicht NIP Psycholoog Wianda Hoogakker hoe de (peri)menopauze bij behandelaars kan samengaan met fysiologische en emotionele ontregeling, zoals veranderingen in energie, prikkelgevoeligheid en cognitief functioneren, en hoe dit doorwerkt in belastbaarheid, grenzen en professionele identiteit. Vanuit herkenning en normalisering wordt aandacht besteed aan duurzame inzetbaarheid en zelfzorg, met inzicht in zenuwstelselregulatie en praktische lichaamsgerichte interventies — zoals ademregulatie, grounding en micro-herstelmomenten — ter ondersteuning van herstel, veerkracht en stabiliteit in een ontregelende levensfase.

Hormonale veranderingen, slaaptekort, stress en lichaamsbeleving kunnen verlangen, opwinding en (pijn)klachten tijdens de (peri)menopauze remmen. In deze sessie biedt seksuologe Astrid Kremers praktische handvatten om seksualiteit en intimiteit veilig en sensitief bespreekbaar te maken in de behandelkamer, zowel voor psychologen als seksuologen. Ook komt aan bod wanneer doorverwijzing nodig is. Vanuit een biopsychosociaal perspectief wordt dit thema besproken en geeft ze advies om seks ook tijdens de (peri)menopauze plezierig te houden.

Tijdens de (peri)menopauze kunnen eerdere stress- en traumatische ervaringen opnieuw naar de voorgrond komen. Hormonale schommelingen, verstoorde slaap en verhoogde stressgevoeligheid kunnen bestaande kwetsbaarheden versterken en oude coping mechanismen onder druk zetten. In deze sessie verkent Gz-psycholoog Annemarie van der Hulst hoe trauma, langdurige stress en de overgang elkaar beïnvloeden, en wat dit betekent voor signalering, behandeling en timing van interventies binnen de psychologische praktijk.

De overgang raakt niet alleen het individu, maar heeft invloed op partnerrelaties, gezinsdynamiek en functioneren op het werk. En naast de zorg voor kinderen, krijgen vrouwen in deze levensfase ook vaker te maken met de zorg voor hun eigen ouders. Veranderingen in energie, motieregulatie en belastbaarheid kunnen bestaande patronen onder druk zetten of juist zichtbaar maken. In deze sessie benadert klinisch psychologe Liesbet Sourbron (BE) de overgang vanuit een systemisch perspectief en biedt je handvatten om relationele dynamieken, verwachtingen en communicatie rondom deze levensfase bespreekbaar te maken in de behandelkamer.

Overgangsklachten vragen vaak om een integrale benadering waarin medische, psychologische en leefstijlfactoren samenkomen. In deze sessie biedt drs. Barbara Havenith (inzicht in het multidisciplinaire menopauzekliniek-model: hoe werken huisarts, gynaecoloog, psycholoog en andere professionals samen, en wat is ieders rol? De focus ligt op de positie van de psycholoog/GGZ binnen dit geheel en op hoe samenwerking de herkenning, behandeling en doorverwijzing in de praktijk kan versterken.

Hormonale veranderingen, slaaptekort, stress en lichaamsbeleving kunnen verlangen, opwinding en (pijn)klachten tijdens de (peri)menopauze remmen. In deze sessie biedt seksuologe Astrid Kremers praktische handvatten om seksualiteit en intimiteit veilig en sensitief bespreekbaar te maken in de behandelkamer, zowel voor psychologen als seksuologen. Ook komt aan bod wanneer doorverwijzing nodig is. Vanuit een biopsychosociaal perspectief wordt dit thema besproken en geeft ze advies om seks ook tijdens de (peri)menopauze plezierig te houden.