interview
26 oktober 2020

‘Behandel een zwangere vrouw met psychische klachten metéén’

Een zwangerschap lijkt anno 2020 hét evenement van het leven. Tegelijkertijd krijgt één op de vijf vrouwen tijdens de zwangerschap te maken met psychische klachten. ‘Wat iedere hulpverlener moet weten: niet behandelen, uitstellen tot na de bevalling, geeft de slechtst mogelijke uitkomst’, zegt gz-psycholoog Merith Cohen de Lara.

Merith Cohen de Lara

Om psychologische behandeling aan vrouwen in een fertiliteitstraject, zwangere vrouwen en kraamvrouwen te verbeteren, richtte Cohen de Lara het verwijs- en kennisportaal Psyche en Zwangerschap op. Hieraan zijn vrijgevestigde gz-psychologen verbonden, die zich in hun behandelaanpak vooral richten op de basis-ggz. ‘Psychische klachten rondom kinderwens, zwangerschap, bevalling en kraamtijd zijn van alle tijden’, zegt Cohen de Lara. ‘Tegenwoordig hebben we daar gelukkig meer aandacht voor, maar toch krijgen veel vrouwen geen hulp. Zonde, want we weten dat we vrouwen goed kunnen helpen met snelle, focale behandeling.’

'Wat we in de praktijk veel zien, is dat er een enorme druk ligt op moeten genieten en het leuk vinden om zwanger of moeder te zijn.'

Merith Cohen de Lara

Trauma en rouw

In haar werk in de basis-ggz komt Cohen de Lara voornamelijk veel vrouwen tegen met angst- of depressieklachten. ‘Maar we zien ook veel bevallingstrauma’s. Rouw komt ook vaak voor, bijvoorbeeld na een gecompliceerde zwangerschap, een afgebroken zwangerschap of hernieuwde rouw bij vrouwen die geen moeder meer hebben die hen in deze nieuwe fase kan ondersteunen. Daarnaast geven de medische mogelijkheden van tegenwoordig soms aanleiding voor het ontstaan van psychische klachten, zoals de keuze maken om een zwangerschap af te breken bij een slechte 20-weken-echo’, aldus de gz-psycholoog.

Moeten genieten

Dat één op de vijf vrouwen tijdens de zwangerschap psychische problemen krijgt, komt volgens Cohen de Lara door een aantal factoren. ‘We zijn ons tegenwoordig bewuster van het bestaan van deze klachten, onder meer omdat er veel meer vrouwelijke psychologen en gynaecologen zijn. Hormonen zouden mee kunnen spelen, maar dat is altijd lastig te zeggen. Je weet nooit zeker of psychische klachten tijdens de zwangerschap hormoongerelateerd zijn, ontstaan door omgevingsfactoren als armoede of door een al bestaande psychische kwetsbaarheid’, vertelt ze. ‘Wat we in de praktijk in elk geval veel zien, is dat er een enorme druk ligt op moeten genieten en het leuk vinden om zwanger of moeder te zijn.’
 

Kers op de taart

Veel vrouwen idealiseren het krijgen van een kind, onder meer door de opmars van sociale media. Cohen de Lara: ‘We maken er een heel evenement van, van babyshower tot gender reveal party tot groot kraamfeest. Een kind krijgen lijkt tegenwoordig dé kers op de taart van de liefde. Er wordt veel geld verdiend aan zwangerschap; alles lijkt maakbaar en moet vooral leuk zijn. Terwijl het natuurlijk eigenlijk, in de basis, een normaal onderdeel is van ons leven. Als je het als zwangere vrouw of kersverse moeder dan tegen vindt vallen, heel zwaar vindt, niet om kunt gaan met hoe oncontroleerbaar het allemaal is, kan dat psychische klachten geven.’
 

Nieuwe levensfase

Angstig of onzeker zijn, somber over de toekomst, erg moe zijn: het hoort er volgens Cohen de Lara dan ook eigenlijk gewoon heel vaak bij als vrouwen zwanger zijn of middenin hun kraamperiode zitten. ‘Zwanger of net bevallen zijn is een pittige nieuwe levensfase, je mág je daar even niet fijn bij voelen, het is niet per se altijd leuk. Maar voelt een vrouw zich echt anders dan anders, dan is het belangrijk om niet te lang door te lopen. Zeker als het vlak na de bevalling niet goed gaat, zien we vaak dat het in korte tijd snel écht niet meer gaat en bijvoorbeeld een postpartumdepressie zich ontwikkelt. Voor de vrouw zelf, maar vooral ook voor de partner en verloskundige iets om alert op te zijn. Slaapgebrek bij kraamvrouwen is ook een risicofactor voor het ontstaan van klachten, vergeet ook dat niet.’
 

Opleiding

Altijd behandelen, dus ook tijdens de zwangerschap, is volgens Cohen de Lara het devies. ‘Onderzoek toont dat aan, wacht nooit. En behandel op maat: wat maakt nou dat juist deze zwangere vrouw een depressie krijgt of zo angstig is? Werken met deze doelgroep vraagt specifieke kennis en vaardigheden. Als docent bij de opleiding Psychische stoornissen rondom fertiliteit, bevalling en zwangerschap leer ik hulpverleners dan ook hoe je situaties rondom zwangerschap het beste kunt uitvragen, hoe je deze problematiek kunt herkennen. Je krijgt veel kennis over psychische klachten rondom zwangerschap, ook op medisch gebied. Daarnaast besteden we aandacht aan ethiek, de partnerrelatie en rolverandering, óók bij mannen. En natuurlijk komen behandelmogelijkheden en werkvormen uitgebreid aan bod’, aldus Cohen de Lara.

Meer leren over psychische problemen rond zwangerschap?