Alike Machielsen is huisarts en kaderarts ggz. Binnen de zorggroep Noord West Utrecht/RegioZorgNU zet zij zich in voor de implementatie van het IZA. Ook werkt zij via 1NP als medebehandelaar in de SGGZ met volwassenen die KOPP/KOV kind zijn (geweest) en geeft zij KOPP/KOV trainingen. Voor RINO Groep gaat zij de cursus 'Netwerkintake voor POH-GGZ en sociaal domein' verzorgen; een methode die de context van klachten centraal stelt en de veerkracht van mensen in kaart brengt.
Van diagnose naar context
De netwerkintake is ontwikkeld door prof. dr. Floortje Scheepers en haar team. De methodiek komt voort uit de positieve psychologie en sluit aan bij het herstelgericht denken. In plaats van klachten direct te vertalen naar een diagnose, onderzoekt de hulpverlener samen met de cliënt hoe klachten zijn ontstaan en welke factoren daarin een rol spelen.
“Bij een traditionele intake hoor je: ‘ik voel me somber’, en dan gaan we checken of iemand voldoet aan de criteria voor een depressie,” legt Alike uit. “Maar bij de netwerkintake vraag je: hoe is die somberheid ontstaan? Wat heeft iemand uit balans gebracht? En hoe zag die balans er eerder uit?”
Dat betekent dat niet alleen symptomen, maar ook leefstijl, relaties, werk en sociale context onderdeel worden van het gesprek. Wie zijn de belangrijke mensen in het leven van de cliënt? Wat geeft energie en wat kost energie?“Je kijkt veel breder: naar het netwerk, naar activiteiten, naar veerkrachtbronnen,” zegt ze. “Dat levert vaak verrassende inzichten op.”
De kracht van de netwerkintake
Interview met Alike Machielsen
In de ggz zijn we gewend om klachten te vertalen naar diagnoses en behandelprotocollen. Maar wat als we het beginpunt van zorg anders zouden formuleren? Wat als we niet starten bij de vraag ‘wat heb je?’, maar bij ‘wat heeft je uit balans gebracht?’
“Je stapt uit het perspectief van de hulpverlener en gaat kijken: wat heeft deze persoon nodig om weer in evenwicht te komen?”
Alike Machielsen
Kenmerkend voor de netwerkintake is het gebruik van een visuele mindmap die samen met de cliënt wordt opgebouwd. In korte tijd ontstaat zo een overzicht van de verschillende factoren die invloed hebben op iemands welbevinden. Die visuele manier van werken blijkt niet alleen inzichtelijk, maar ook activerend. “Mensen gaan letterlijk zien hoe hun situatie in elkaar zit. Het helpt om chaos te ordenen en verbanden te herkennen.”
Dat werkt ook buiten de ggz-context. Alike gebruikt de methode in haar huisartsenpraktijk, waar consulten vaak kort zijn. “In een dubbel consult van twintig tot dertig minuten kun je al een heel waardevolle mindmap maken,” vertelt ze.
Op een later moment blijft de informatie overzichtelijk en makkelijk terug te halen. “Als je later weer kijkt naar de mindmap, zie je in één oogopslag hoe iemands situatie eruitzag.”
Andere vragen leiden tot andere antwoorden
De impact van de netwerkintake zit vooral in de vragen die worden gesteld en daarmee in de uitkomsten van het gesprek.
Zo beschrijft Alike een patiënt die zich meldde met vermoeidheid en somberheid. In eerste instantie leek een herhaling van eerdere depressies aannemelijk. Maar door de netwerkintake werd duidelijk dat er een ernstig werkconflict speelde.
“In plaats van opnieuw medicatie voor te schrijven, ging het gesprek ineens over hoe deze persoon met dat conflict om kon gaan,” vertelt ze. “Dat leidt tot een totaal andere interventie.”
Hetzelfde gold voor een andere casus waarbij slaapproblemen uiteindelijk bleken te maken te hebben met de thuissituatie. “De oplossing was geen behandelprotocol, maar iets heel praktisch: zorgen voor betere slaapomstandigheden.”
Dit soort voorbeelden laten zien hoe het verleggen van de focus, van diagnose naar context, de richting van behandeling fundamenteel kan veranderen.
Meer regie voor de cliënt
Een ander belangrijk effect van de netwerkintake is dat de regie verschuift van hulpverlener naar cliënt.
“Je bent niet meer de dokter die zegt: ‘u heeft dit en dit moet u doen’,” zegt Alike. “Je wordt meer iemand die samen met de cliënt onderzoekt: wat speelt er en wat zou kunnen helpen?” Dat vraagt om een andere rol van de professional, maar geeft cliënten ook meer autonomie. Ze worden actief betrokken bij het begrijpen van hun situatie én bij het bedenken van oplossingen. “Wat kun jij zelf doen om weer in balans te komen? Dat is de kernvraag.”
Samenwerken over domeinen heen
De netwerkintake past goed binnen de ambities van het Integraal Zorgakkoord, waarin samenwerking tussen ggz, huisartsen en sociaal domein centraal staat.
“Het is eigenlijk een heel krachtig communicatiemiddel,” zegt Alike. “Je kunt een mindmap delen met andere professionals, zodat iedereen snel ziet wat er speelt.” Dat voorkomt versnippering en dubbel werk, en maakt het makkelijker om gezamenlijk een passend plan te maken, vooral bij complexe problematiek. “In verkennende gesprekken met cliënten met meerdere problemen tegelijk kan deze manier van werken echt helpen om overzicht te krijgen.”
Minder labelen, meer begrijpen
De netwerkintake sluit ook aan bij een bredere ontwikkeling binnen de ggz: de beweging weg van strikt diagnosegericht werken. “De afgelopen jaren hebben we heel veel gelabeld,” stelt Alike. “Maar iemand ís geen diagnose.” Hoewel labels soms helpend kunnen zijn, bijvoorbeeld voor psycho-educatie, schuilt er ook een risico in: mensen gaan zich identificeren met hun diagnose. Door meer te kijken naar context en functioneren, ontstaat een genuanceerder beeld. “Het gaat erom: waar loopt iemand tegenaan? En hoe kun je diens vaardigheden en veerkracht vergroten?”
Cursus Netwerkintake voor POH-GGZ en sociaal domein - Leren door te doen
In deze cursus die Alike verzorgt staat oefenen centraal. De methode is eenvoudig in concept, maar vraagt in de praktijk om vaardigheid. “Het is een werkwijze die je echt in de vingers moet krijgen,” zegt ze.
De cursus bestaat uit drie bijeenkomsten:
- Dagdeel 1: Herstel & positieve gezondheid; start met stap 1 (inventariseren en visualiseren)
- Dagdeel 2: De Netwerkintake in actie; scoren, veranderwensen en actieplan (met rollenspel/acteur)
- Dagdeel 3: Intervisie, reflectie en borging; eigen casuïstiek en persoonlijke ontwikkelstappen