Kennis: sleutel voor innovatie in de ggz

Interview met Bert van der Hoek

17 mei 2021
 

Bert van der Hoek

De RINO Groep en het Trimbos-instituut willen de komende jaren nauwer samenwerken. Dankzij die kortere lijn kan nieuwe kennis van hét kennisinstituut voor mentale gezondheid en middelengebruik sneller landen in de praktijk. En juist dat is op dit moment hard nodig om de ggz extra slagkracht te geven.

Investeer in mentale gezondheid van Nederland. Zet daarbij een flexibele infrastructuur op, zodat mensen met mentale problemen dichtbij huis terecht kunnen voor hulp, ondersteuning en zorg. En investeer in een professioneel klimaat en nieuwe vormen van financiering.

Bert van der Hoek, bestuursvoorzitter van het Trimbos-instituut, kwam onlangs met deze aanbevelingen na een reeks gesprekken met leiders uit de ggz, patiëntbeweging, zorgverzekeraars, lokaal bestuur, GGD, het sociaal domein en de wetenschap. Want zoals het nu gaat, kan het niet langer. De ggz raakt steeds verder verknoopt in een vrijwel onontwarbare kluwen van een almaar toenemende vraag naar zorg, schrikbarende wachttijden, stijgende kosten, knellende financiële schotten en oplopende personeelstekorten. Hoog tijd dus voor beweging en vernieuwing van de sector.  

'Nieuw, verbindend perspectief’

Van der Hoek realiseert zich dat er in de afgelopen jaren al vaker vergelijkbare vergezichten zijn geschetst. Toch is hij hoopvol dat zijn toekomstvisie ‘Een mentaal gezonde samenleving en de rol van de ggz’ ditmaal wél breed wordt opgepakt. Want zowel de overheid als alle overige betrokken partijen zijn naarstig op zoek naar een verbindend perspectief, dat aansluit bij nieuwe initiatieven in het sociaal domein en de ggz.

‘Ik zie steeds meer lijntjes bij elkaar komen’, zegt de bestuursvoorzitter. ‘Kijk naar het denken over preventie, dat is echt aan het veranderen. Of neem het groeiend bewustzijn dat we ook in Nederland te maken hebben met grote, sociaal-economische gezondheidsverschillen. Zo zie je op allerlei terreinen het besef toenemen dat het echt anders moet, omdat we de grote thema’s niet langer voor ons uit kunnen schuiven. Dat stemt mij hoopvol.’
 

‘We hebben een samenleving laten ontstaan waarin de risico’s op mentale disbalans enorm zijn vergroot. Dit leidt aan de ‘voorkant’ tot een tsunami aan problemen, die we aan de ‘achterkant’ proberen op te vangen met een emmertje.'

Bert van der Hoek

De problemen waar de ggz mee kampt, staan niet op zichzelf. Daarom heeft Van der Hoek zijn toekomstvisie ingebed in een breder maatschappelijk verhaal. ‘We hebben een samenleving laten ontstaan waarin de risico’s op mentale disbalans enorm zijn vergroot. Dit leidt aan de ‘voorkant’ tot een tsunami aan problemen, die we aan de ‘achterkant’ proberen op te vangen met een emmertje, lees: hulp op individueel niveau. We moeten dus niet alleen heel pragmatisch werken aan het oplossen van knelpunten in de ggz. Daarnaast moeten we net zo hard aan de slag met de samenleving, want daar ligt een belangrijke oorzaak voor veel problemen die uiteindelijk in de ggz terechtkomen. Daarom heb ik een route geschetst voor een mentaal gezonde samenleving, waarbij het niet alleen gaat om mentale gezondheid, maar ook om rechtvaardigheid en gelijke kansen voor kinderen, het milieu en tal van andere zaken die we integraal moeten oppakken.’

Netwerkzorg

Om de uiteenlopende en vaak in elkaar grijpende problemen waarmee cliënten aankloppen beter het hoofd te bieden, is het essentieel dat de ggz veel nauwer gaat samenwerken met het sociale domein en de eerstelijnszorg, aldus de Trimbos-bestuurder. ‘Zo kunnen hulp- en zorgverleners beter aansluiten bij vragen van cliënten die hun leven zelfstandig en betekenisvol vorm willen geven.’

Die intensievere samenwerking kan niet zonder een bredere scoop, stelt Van der Hoek. ‘Denk aan toeleiding naar werk en dagbesteding; dat is essentieel voor het welzijn van ggz-cliënten. Toch is daar in de ggz slechts een handjevol mensen mee bezig. Hetzelfde geldt voor goed wonen en een stevig sociaal netwerk waardoor cliënten zich gezien en gewaardeerd voelen. De ggz is gebaat bij netwerkzorg en dient zich nog veel nadrukkelijker op die thema’s te richten. En dat vanuit de mindset: wat heeft deze cliënt werkelijk nodig om zoveel mogelijk het leven te kunnen leiden dat hij/zij wil?’

Maar hoe kun je dit verwachten van zorgverleners, die vooral worden afgerekend op behaalde productie? ‘De huidige financiering heeft inderdaad perverse prikkels’, beaamt de bestuurder. ‘Overal zijn we doorgeslagen in management-denken. We moeten dus toen naar andere vormen van financiering die samenwerking faciliteren in plaats van belemmeren. Dat is ingewikkeld, maar het kan. Bijvoorbeeld met budgetten voor cliëntengroepen of bepaalde regio’s, die ggz-aanbieders en professionals kunnen inzetten om echt de goede dingen te doen.’
 

Samenwerking RINO Groep

Het is niet verwonderlijk dat de Trimbos-bestuurder in zijn toekomstvisie hamert op het belang van kennis. Kennis over mentale gezondheid van de Nederlander, kennis over zorg die werkt, kennis over behandelvoorkeuren van cliënten en nieuwe technologie om meer maatwerk te kunnen bieden… Dit vereist niet alleen kritisch onderzoek maar ook scholing en training om nieuw verworven kennis uiteindelijk te laten landen in de praktijk. En juist daarbij is de RINO Groep een aangewezen partner voor het kennisinstituut, vindt Van der Hoek.

‘Kennis is ontegenzeggelijk een belangrijke sleutel om de ggz verder te professionaliseren door voortdurende reflectie en evaluatie. Maar helaas blijft er na pilots en experimenten nog te vaak nieuwe kennis liggen. Daarom doen we vanuit onze eigen Trimbos Academie graag een beroep op de expertise van de RINO Groep. Hierbij brengen wij kennis en knowhow in, terwijl de RINO Groep zorgt voor alles wat met didactiek en trainingsopbouw te maken heeft. Vanuit dat perspectief proberen we gezamenlijk de 90.000 ggz-professionals te ondersteunen en te versterken.’
 
Om de beoogde samenwerking concreet vorm te geven, bieden beide instituten inmiddels een training voor auditors in de herstelondersteunende zorg aan (training ROPI-R). ‘Dit is een mooie eerste stap om gezamenlijk de kennisstroom te versnellen’, aldus de Trimbos-bestuurder. ‘En vergeet niet dat die kennisstroom altijd vice versa verloopt! Wij reiken kennis aan, maar die wordt vervolgens verrijkt door de professionals die er in de praktijk mee aan de slag gaan. Zo werken we met elkaar aan nog betere behandelingen!’
 
Kijk voor de gehele toekomstvisie ‘Een mentaal gezonde samenleving en de rol van de ggz’ op www.trimbos.nl