Recherchepsycholoog heeft als vak apart nu een eigen opleiding

Paul van den Eshof en Jannie van der Sleen

Hoe analyseer je een dreigbrief? Hoe herken je misdrijven die door eenzelfde dader gepleegd kunnen zijn? Hoe beoordeel je de waarde van een aangifte van seksueel misbruik? Zulke vragen zijn dagelijkse kost voor de recherchepsycholoog. Leerden psychologen en orthopedagogen dit vak tot voor kort in de praktijk, nu is er een integrale opleiding: het resultaat van nauwe samenwerking tussen de politie en de RINO Groep. Paul van den Eshof (senior adviseur gedragskundige expertise bij het Korps landelijke politiediensten) en Jannie van der Sleen (hoofdopleider) ontwikkelden samen met een aantal anderen uit de politieorganisatie het programma.

Andere bagage
Steeds vaker doen rechercheteams een beroep op psychologen die hen adviseren bij onderzoek. Dat vereist echter heel andere kennis en vaardigheden dan psychologen gewoonlijk in hun bagage hebben. ‘Een psycholoog is opgeleid om diagnoses te stellen en te behandelen,’ zegt Van den Eshof. ‘Als gedragskundig adviseur bij de politie werk je in een heel ander kader. Daarbij heb je inhoudelijke kennis nodig uit verschillende psychologische disciplines. Uit de klinische en sociale psychologie bijvoorbeeld over beïnvloeding, uit de cognitieve psychologie over waarnemen of het geheugen. Die kennis moet je leren toepassen in de recherchepraktijk. Daarbovenop moet je het juridisch kader nog leren kennen.’

Internationale autoriteiten
De grote wetenschappelijke ontwikkelingen op het vakgebied in de afgelopen tien jaar maakten de tijd rijp voor een helemaal up-todate,
toegesneden opleiding die theorie en praktijk combineert. Vijf hoofdthema’s staan centraal: dreigingsinschatting, advisering bij getuigen-verhoren, bij verdachtenverhoren, bij rechercheonderzoeken en bij problematische aangiften in zedenzaken. Alle recherche(politie)psychologen, van nieuwe instroom tot door de wol geverfd, gaan hopelijk in de komende jaren het programma volgen. Zelf zitten Van der Sleen en Van den Eshof het eerste opleidingsjaar ook in de klas. Van der Sleen: ‘We vertalen de internationale wetenschappelijke stand van zaken naar Nederland, onder andere door autoriteiten op ons vakgebied uit te nodigen als docenten. Daar scherpen wij zelf onze kennis ook graag weer aan.’

Kwaliteitscriterium
De lat ligt dus hoog: de opleiding moet immers zowel mensen met als zonder ervaring boeien en bedienen. ‘We willen dat iedereen op hetzelfde, actuele kennisniveau komt,’ zegt Van den Eshof. ‘Maar ook als iemand al veel weet, moet hij op de hoogte worden gebracht van nieuwe ontwikkelingen.’ En dat lukt. ‘Velen hebben bijvoorbeeld ruime ervaring met verhoren, maar niet met dreigingsinschatting, terwijl daar stijgende behoefte aan is.’ Een andere uitdaging is het goed verbinden van theorie en praktijk. ‘Met concrete casussen en goede begeleiding verloopt ook dat prima,’ vindt Van der Sleen. Ze verwacht dat de opleiding ook op andere manieren zal bijdragen aan de professionaliteit van het vak. ‘Sinds 1 januari 2010 is de Wet deskundigen in strafzaken in werking getreden. Deskundigen die een rol spelen in het strafproces, moeten zich gaan registreren in het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen - dus ook psychologen en orthopedagogen. Deze opleiding kan bijdragen aan de kwaliteitscriteria die daarvoor gesteld gaan worden.’

Jarenlang was de praktijk de leerschool voor de recherchepsycholoog en orthopedagogen werkzaam bij de politie. De laatste tien jaar kwam er veel wetenschappelijk onderzoek op dit gebied beschikbaar en nam de vraag naar gedragskundige adviezen bij recherchewerk flink toe. Dat leidde tot de nieuwe opleiding recherchepsycholoog - een belangrijke stap in de verdere professionalisering van het vak.

> Opleiding tot recherchepsycholoog